Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/functions.inc.php on line 489 Razzazi
Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/show.news.php on line 140 Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/functions.inc.php on line 548 Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/functions.inc.php on line 549 Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/functions.inc.php on line 563 Strict Standards: Only variables should be passed by reference in /customers/a/1/3/razzazi.se/httpd.www/inc/functions.inc.php on line 489

بانگه‌وازێک بۆ لاوه‌کانی شاری سنه‌ی خوێناویی!

بانگه‌وازێک بۆ لاوه‌کانی شاری سنه‌ی خوێناویی!

خوێنه‌ری هێژا، خه‌ڵكی كورد ده‌بێ ئه‌مه‌ی به‌لاوه‌ گرنگ بێ و بیزانێ كه‌ چونكه‌ كورد بێ كیان بووه‌، له‌ شوێنه‌واری كۆنه‌وه‌ بگره‌، هه‌تا ده‌گاته‌ گۆرانیی و دیارده‌كانی دیكه‌ی ئه‌م گه‌له‌ داماو و چه‌وساوه‌یه‌، به‌ ده‌ستی نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست له‌ ئێراندا، دزراوه‌ و به‌تاڵان براوه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كورد نه‌ته‌وه‌یه‌كی بنده‌ست و بێخاوه‌ن بووه‌، كه‌وتۆته‌ به‌ر شاڵاو و په‌لاماری هه‌موو جۆرێكی تواندنه‌وه‌ و له‌ناوبردن. بۆ نموونه‌: عارف قه‌زوێنی گۆرانیبێژی فارس، له‌ لایه‌ن حوكوومه‌تی قاجاره‌وه‌، هه‌ڵداژراوه‌ته‌ كوردستان و، به‌ساڵان له‌ شاری سنه‌ ژیاوه‌! له‌وێ مێلۆدی گۆرانیی كوردیی كۆكردۆته‌وه‌ و هێناویه‌ته‌وه‌ بۆ تاران و خوێندوونی و هیچكاتێكیش نه‌یگوتووه‌ ئه‌و مێلۆدییانه‌ كوردین! به‌هه‌رحاڵ ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانین كه‌ زۆرشتمان له‌لایه‌ن حوكوومه‌ته‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه‌ به‌تاڵان براوه‌! ئێمه‌ ده‌بێ وه‌ریانبگرینه‌وه‌ و ببینه‌وه‌ به‌ خاوه‌نیان، چونكه‌ موڵكی كوردن!

دوكتۆر سماییلی بێشكچی له‌ كتێبی: (كوردستان كۆڵۆنییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی)دا ده‌ڵێ: مێژووی ئێران و توركیه‌ و سووریه‌ و ئێراق و وڵاتانی له‌گوێن ئه‌مانه‌ ده‌بێ له‌سه‌ره‌وه‌ بنووسرێنه‌وه‌، چونكه‌ هه‌مووی له‌سه‌ر بناغه‌ی درۆ و ده‌له‌سه‌ و ریا نووسراوه‌! له‌ راستیشدا درۆناكا، چونكه‌، مێژووی ئه‌م حكوومه‌ته‌ فاشیستانه‌، به‌فه‌رمانی كه‌سانی وه‌كوو: ئاتاتورك، ره‌زاشا، خومه‌ینی، سه‌ددام حوسێن و ناسیۆنال شۆڤینیستگه‌لێكی له‌گوێن: مه‌سعوود ره‌جه‌وی، به‌نی سه‌در، شه‌میم هه‌مه‌دانی و ره‌شید یاسه‌می رووناكبیری زۆڵه‌كوردی له‌ هێڵ ده‌رچوو و هیدیكه‌ نووسراوه‌ته‌وه‌.

له‌و رۆژه‌وه‌ی كه‌ سروشت بووه‌ به‌ هێلانه‌ی مرۆڤ، ده‌یان تیره‌ و هۆز و خێڵ و بنه‌ماڵه‌ سه‌ریان هه‌ڵداوه‌ و له‌ درێژه‌ی ژیانی خۆیاندا، له‌گه‌ڵ ئاڵوگۆڕه‌كانی كات و سه‌رده‌م، به‌ لووتكه‌ی گه‌شه‌ و شارستانییه‌ت گه‌ییشتوون و ناویان هه‌موو دنیای داگرتووه‌ و شتی وایان ساز كردووه‌ و داهێناوه‌ كه‌ مرۆڤایه‌تی سه‌ری لێ سووڕ ماوه‌، به‌ڵام ئه‌مانه‌ هیچیان به‌ بوومه‌له‌رزه‌ و ره‌گه‌زه‌ سه‌رسووڕێنه‌كانی سروشتی خۆڕسك تێدا نه‌چوون و به‌ نه‌خۆشی و قاتوقڕیش نه‌سڵیان نه‌بڕاوه‌ته‌وه‌، به‌ڵكوو ته‌نیا شتێك كه‌ بوو به‌ هۆی ئه‌وه‌ ئه‌م نه‌ته‌وه‌گه‌له‌ له‌ناو بچن و نه‌سڵیان ببڕێته‌وه‌، كپكردنی ده‌نگیان و قه‌ده‌خه‌كردنی زمانیان بووه‌ كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ قسه‌ی پێ بكه‌ن.

زمان راسته‌ كه‌ره‌سه‌ی پێوه‌ندیی و له‌یه‌ك تێگه‌ییشتنه‌، به‌ڵام زمان كۆڵه‌كه‌ی مانه‌وه‌ی هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌كی سه‌ر ئه‌م زه‌وینه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ی تێدا ده‌ژین. زمان كه‌ له‌ میلله‌ت یان نه‌ته‌وه‌یه‌ك قه‌ده‌خه‌ كرا، وه‌كوو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ست و نه‌ستیت كوشتبێت، چونكه‌ كه‌رامه‌ت و شه‌رافه‌تی ئه‌و گه‌له‌ ورد ده‌بێ و بڕوای به‌ فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر و ئه‌ده‌ب و بوونی خۆشی نامێنێت. زمان كه‌ره‌سه‌ی ده‌ربڕینی هه‌ستی هه‌ر ئینسانێكه‌، به‌ڵام كاتێ كه‌ نه‌توانێ قسه‌ی پێبكا، هه‌ست به‌ كه‌موكووڕی و ناته‌واویی ده‌كا و خۆی له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و نه‌ته‌وه‌ باڵاده‌سته‌ی كه‌ زاڵه‌ به‌سه‌ریدا، به‌كه‌م ده‌زانێ.

راسته‌ زمان به‌ تێپه‌ڕبوونی زه‌مان، گۆڕانی به‌سه‌ردا دێ، به‌ڵام گۆڕان تا گۆڕان! گۆڕانێكمان هه‌یه‌ كه‌ زمان سه‌ربه‌ستانه‌ تووشی ده‌بێ، واته‌ له‌ پێوه‌ندیی ئازادانه‌ی سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و هیدیكه‌دا ئاڵوگۆڕی به‌سه‌ردا دێ، به‌ڵام گۆڕانێكی دیكه‌ش هه‌یه‌ كه‌ زمان به‌ هۆی قه‌ده‌خه‌بوونی و كاریگه‌ریی ئه‌و زمانه‌ی كه‌ به‌سه‌ریدا زاڵه‌ تووشی ده‌بێ، وه‌كوو زمانی كوردیی كه‌ ئاخێوه‌ره‌كانی بنده‌ستی چوار ده‌وڵه‌تی فارس و تورك و عه‌ره‌بن.

زمانی كوردیی به‌ هۆی دابه‌شبوونی كوردستان و بنده‌ستبوونی میلله‌تی كورد، له‌ ژێر كارتێكه‌ریی زمانانی فارسی و عه‌ربی و توركیدا بووه‌ و گۆڕانی زۆری به‌سه‌ردا هاتووه‌، به‌و حاڵه‌شه‌وه‌ هه‌رچه‌ند به‌ ره‌وتی گه‌شه‌ی خۆیدا تێنه‌په‌ڕیوه‌، به‌ڵام به‌هۆی شۆڕشه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی كوردستان و تێكۆشان و پلوپای كۆمه‌ڵێك هونه‌رمه‌ند و نووسه‌ر و شاعیره‌وه‌، هه‌ر ماوه‌ و نه‌فه‌وتاوه‌.

زمانی كوردیی زمانێكه‌ كه‌ نه‌ پێی نووسراوه‌، نه‌ پێی خوێندراوه‌، ئه‌م چه‌ندسه‌د ساڵه‌ی دوایی لێده‌رچێ، زمانی كوردیی كه‌ره‌سه‌ی پێوه‌ندیی بازرگانی و كۆمه‌ڵایه‌تی و هزریی و چه‌شه‌یی نه‌بووه‌ بۆ خه‌ڵكی كورد، بۆیه‌ به‌ڵگه‌ی نووسراوی لێ به‌جێنه‌ماوه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ مابێته‌وه‌، كۆمه‌ڵێك هۆنراوه‌ و هه‌ڵبه‌ستی كۆنن، كه‌ ئه‌ویش به‌ هۆی ئه‌و شاعیرانه‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌ كه‌ به‌م زمانه‌، تاك و ته‌را هۆنراوه‌یان گوتووه‌! له‌راستیشدا ده‌بێ شوكرانه‌بژێری ئه‌و لاوكبێژ و حه‌یرانبێژ و گۆرانیبێژانه‌ بین كه‌ نه‌یانهێشتووه‌ زمانی كوردیی بمرێ و له‌ چوارچێوه‌ی هۆره‌ و به‌ێت و بالۆره‌ و به‌ند و باو و چیرۆك و داستاندا ئه‌و زمانه‌یان بۆ زیندوو راگرتووین.

لێره‌دا حه‌ز ناكه‌م زۆرتر له‌وه‌ بچمه‌ ناو كرۆكی ئه‌م باسه‌ و دێمه‌ سه‌ر ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ له‌ شاری سنه‌ی ئه‌رده‌ڵانه‌كاندا زاڵه‌ و كاریگه‌ریی زمانی فارسی، وه‌كوو زمانی نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست و داگیركه‌ر، به‌سه‌ر زمانی ئه‌م مه‌ڵبه‌نده‌وه‌!

(سنه‌)، یان (ئوستانی كوردستان)؟!
سنه‌ له‌ كوردستانی بنده‌ستی ئێران، به‌ كورسان یان كوردسان ناو ده‌برێ و دابڕینی ئه‌م ناوه‌ش به‌ سه‌ر ئه‌م شاره‌دا، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سیاسه‌تی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی ئێران له‌م به‌شه‌ی رۆژهه‌ڵاتی كوردستانی بنده‌ست! هه‌رچه‌ند وشه‌ی كوردستان به‌ره‌سمی له‌ سه‌رده‌می سه‌لجووقییه‌كاندا به‌كار براوه‌، به‌ڵام له‌ سه‌رده‌می ده‌وڵه‌ته‌ دواكه‌وتووه‌كانی قاجاڕ و ده‌وڵه‌تی خوێنڕێژی پاله‌وی به‌ملاوه‌، له‌ ژێر په‌رده‌ی ئێرانییدا، تێكۆشاون‌ ئه‌م وشه‌یه‌ نه‌هێڵن، یان به‌رته‌سكی بكه‌نه‌وه‌ به‌ ناوچه‌یه‌كی بچووك! ئه‌م كاره‌شیان بۆیه‌ كرد، چونكه‌ ویستیان پاشماوه‌ی كوردستان كه‌ (ئیلام و كرماشان و هه‌ورامان و موكوریان به‌گشتیی و ورمێ و برادۆست و ماكۆ و بازرگان)ه‌، له‌ كوردستان داببڕن و مۆركی كوردیی پێوه‌ نه‌هێڵن، بۆیه‌ سنه‌یان به‌ ناوه‌ندی كوردستان دانا و شاره‌كانی بانه‌ و مه‌ریوان و سه‌قز و دیوانده‌ره‌ و بیجاڕ و كامیارانیان كرده‌ پاشكۆی و پاشماوه‌كه‌ی دیكه‌ی كوردستانیان خسته‌ سه‌ر ئازه‌ربایجان و وشه‌ی كوردستانیشیان له‌ سه‌ر پاشماوه‌كه‌ی دیكه‌ی كه‌ كرماشان و ئیلام و ته‌نانه‌ت به‌شێك له‌ لوڕستان بوو، هه‌ڵگرت.

بۆ کوردستانیبوونی کرماشان، من لێره‌دا نموونه‌یه‌ك دێنمه‌وه‌:
(حه‌مدوڵڵای مسته‌وفی) له‌ كتێبه‌كه‌یدا كوردستان دابه‌ش ده‌كا به‌ شازده‌ ولایه‌ت كه‌ یه‌كێكیان كرماشانه‌ كه‌ به‌ وته‌ی وی داگری: دینه‌وه‌ر، كه‌نگاوه‌ر، ماییده‌شت، هه‌رسین و چه‌مچه‌ماڵه‌؛ (ئیبن فه‌زڵان) له‌ 309 ی كۆچیدا سه‌ردانی كرماشانی كردووه‌ و له‌ یاداشته‌كانیدا باسی كردووه‌؛ (تاورینه‌) گه‌ڕیده‌ی به‌نێوبانگی فه‌ره‌نسه‌یی له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌كاندا سه‌ردانی كرماشانی كردووه‌ و هه‌روه‌ها (پیتێر دلاو) له‌ یاداشته‌كانیدا باسی كرماشان ده‌كا؛ (ژان تۆرێر) ی نوێنه‌ری تایبه‌تی لووییسی سێزده‌هه‌م پاشای فه‌رانسه‌، بۆ خۆی سه‌ردانی كرماشانی كردووه‌ و له‌ یاداشته‌كانیدا باسی كردووه‌؛ (پیتێردلاو) ی فه‌ره‌نسه‌یی له‌ یاداشته‌كانیدا ده‌ڵێ: {شه‌و له‌ (سه‌حه‌نه‌) مامه‌وه‌، شاره‌دێیه‌كی گه‌وره‌یه‌، هه‌موو دانیشتووانی كوردن، له‌م شاره‌ به‌و لاوه‌ كوردستان ته‌واو ده‌بێ، چونكه‌ ئیتر خه‌ڵكه‌كه‌ به‌ كوردیی قسه‌ ناكه‌ن.} عارف شیروانی له‌ كتێبی بوستانولحه‌ق، له‌ سه‌ده‌ی سیازده‌دا باسی كرماشانی كردووه‌؛ ئوژن فلاندن و ئوژن دومورگانی فه‌رانسه‌یی و ئوزئوبینی باڵوێزی فه‌رانسه‌ له‌ ئێران و ناسره‌دین شای قاجاریش، باسی كرماشانیان له‌ سه‌فه‌رنامه‌كه‌یاندا كردووه‌!

ناوچه‌ی كرماشان مه‌كۆی ئایینی ره‌سه‌نی كوردیی، ئایینی یارسانه‌كانه‌؛ یه‌كێ له‌ پایه‌كانی مۆسیقای سوننه‌تی ئێران به‌ سه‌ر مۆسیقای ده‌وڵه‌مدنی ناوچه‌ی كرماشانه‌وه‌ دامه‌زراوه‌؛ كرماشان جێگای شوێنه‌واری ساسانییه‌كانه‌ و ده‌روازه‌ی خێروبێری داهاتووی كوردستانه‌، بۆ وێنه‌ كه‌ركووك بۆ باشووری كوردستان له‌ باری سیاسی ئابوورییه‌وه‌ چه‌نێ گرنگه‌، كرماشانیش هه‌روه‌ها بۆ كوردستانی بنده‌ستی ئێران، ئه‌وه‌نده‌ گرنگه‌؛ حوكوومه‌ته‌ ره‌گه‌زپه‌رسته‌كانی ئێران هه‌ر له‌ كۆنه‌وه‌ هه‌تا ئێستا هه‌وڵیانداوه‌ به‌ سیاسه‌تی تواندنه‌وه‌ و پیلانی ئایینی، كرماشان له‌ كوردستان داببڕن و دیمه‌نی كوردانه‌ی ئه‌م شاره‌كۆنه‌ی كوردستان تێكوپێك بده‌ن، به‌ڵام كرماشان یه‌كێ له‌ شاره‌ كۆنه‌كانی كوردستانه‌ كه‌ هێشتا كوردانه‌ راوه‌ستاوه‌ و ماوه‌.

ئێستاش كه‌ سه‌رده‌می كۆماری ئیسلامییه‌ و سوور ده‌زانن ئیلام و كرماشان و ته‌نانه‌ت به‌شێكیش له‌ لوڕستان كوردن، ئاماده‌ نین به‌ خاكی كوردستانی بزانن، به‌ڵكوو تێده‌كۆشن مۆركی كوردیی به‌و شارانه‌وه‌ نه‌هێڵن و به‌ هێنانه‌گۆڕی مه‌سه‌له‌ی شیعه‌ و سوننی، كورد له‌یه‌ك بكه‌ن به‌ دوژمن، خافڵ له‌وه‌ی كه‌ سه‌رده‌م سه‌رده‌مێكی دیكه‌یه‌ و كورد ئیتر له‌وه‌ وریاتره‌ كه‌ ئه‌مانه‌ كڵاویان له‌سه‌ر بنێن!

كاریگه‌ریی زمانی فارسیی به‌ سه‌ر (زمانی كوردیی‌)وه‌!
دوكتۆر سماییل بێشكچی سووسیالیستی به‌ته‌واو مانا و گه‌وره‌ ئینساندۆستی تورك، له‌ كتێبی: (كوردستان كۆڵۆنییه‌كی نێوده‌وڵه‌تی)دا ده‌ڵێ: (ئه‌گه‌ر بته‌وێ نه‌ته‌وه‌یێك سه‌رشۆڕ و كۆیله‌ و بێناسنامه‌ بێت، ئه‌گه‌ر بته‌وێ له‌ ناوچه‌یێك یان وڵاتێك، كۆڵۆنیالیزم، به‌ باڵاده‌ستی بمێنێته‌وه‌، پێویسته‌ ئه‌لفبای ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ له‌ناو ببرێ و رێگا نه‌درێ ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ به‌ زمانی زگماكیی خۆی قسه‌ بكا و ببیته‌ رێگر له‌نێوان خۆی و كولتووره‌كه‌یدا! واته‌ رێگا نه‌ده‌ی وشیاریی نه‌ته‌وایه‌تیی ئه‌و گه‌له‌ گه‌شه‌ بكا! چونكه‌ میلله‌تێك وشیاریی نه‌ته‌وایه‌تی په‌یدا بكات، له‌ ژیانی خۆی ده‌ڕوانێ و مێژووی خۆی درووست ده‌كا و له‌ دواییشدا دژی چه‌وسێنه‌ره‌كانی شۆڕش هه‌ڵده‌گیرسێنێ.)
له‌ڕاستیشدا وایه‌ و ئینسانێك كه‌ خۆی نه‌ناسێ و زمان و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و دیارده‌خۆڕسكه‌كانی نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆی خۆش نه‌وێ، ئه‌و ئینسانه‌ ناتوانێ په‌رچه‌ (دیفاع) له‌ بوون و مانی خۆی بكا، چونكه‌ باوه‌ڕی به‌ خۆی نییه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش كه‌ كۆیله‌ و بنده‌ست بووه‌ و له‌ژێر كارتێكه‌ریی زمان و كه‌ڵچه‌ری نه‌ته‌وه‌ی داگیركه‌ر و باڵاده‌ستدا په‌روه‌رده‌ بووه‌، قیزوبیز له‌ هه‌موو شتێكی خۆی ده‌كاته‌وه‌.

شاری سنه‌ یه‌كێ له‌و شارانه‌یه‌ كه‌ 500 ساڵ زیاتره‌ بنه‌ڕه‌تی داڕێژراوه‌ و به‌ ده‌یان زانا و نووسه‌ر و هونه‌روه‌ری تێدا هه‌ڵكه‌وتووه‌ كه‌ به‌داخه‌وه‌ هه‌تا سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیست، هه‌ر هه‌موویان له‌ خزمه‌تی بێگانه‌دا بوونه‌ و هه‌ن و هیچ خێرێكیان بۆ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆیان نه‌بووه و به‌ زمانی کوردیی هیچ شتێکیان بۆ نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆیان نه‌ته‌نیا نه‌نووسیوه‌‌، به‌ڵکوو بڕواشیان پێنه‌بووه‌ و قیزوبیزیشیان لێکردۆته‌وه‌. شاری سنه‌ شارێكه‌ كه‌ هه‌ر له‌ كۆنه‌وه‌ ئاماده‌یی زۆری هه‌بووه‌ بۆ وه‌رگرتنی فه‌رهه‌نگ و دابوكرداری بێگانه‌، چله‌باری زمانه‌وه‌، چله‌باری جلوبه‌رگه‌وه‌، چله‌باری دابوكردار و هه‌ڵسوكه‌وتی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌.

به‌داخه‌وه‌ كوردی ناوچه‌ی سنه‌، به‌تایبه‌ت ناوشاره‌كه‌ی، له‌ كۆندا هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تییان زۆر كز بوو، به‌ جێگای كوردایه‌تی، سوننیگه‌رییان ده‌كرد، واته‌ به‌رانبه‌ركێ و دژایه‌تی شیعه‌یان له‌ كوردایه‌تی له‌لا گرنگتر بوو. پرسگرێك (مسئله‌)ی شیعه‌ و سوننیش ده‌مێكه‌ له‌ نێوان سنه‌ و كرماشان و له‌ نێوان سنه‌ و قوروه‌ و له‌ نێوان سنه‌ و بیجاڕدا هه‌بووه‌ و ئێستاش شوێنه‌واری پیس و بۆگه‌نی هه‌ر ماوه‌ و كۆماری ئیسلامی بۆ مانه‌وه‌ی خۆی و نانه‌وه‌ی ئاژاوه‌ و له‌ ئاوی لێڵ ماسیگرتن، هه‌ر ته‌شه‌نه‌ی پێده‌دا. بۆ نموونه‌: سرێشاواییه‌ك یان قوروه‌ییه‌ك به‌ ناوی كورد، له‌ژێر په‌رده‌ی ئایینزای شیعه‌دا دێنێ و ده‌یكا به‌ ئوستانداری سنه،‌ بۆ هه‌ڵخڕاندنی هه‌ستی سوننیگه‌ریی له‌و شاره‌دا، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵك هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی خۆی واز لێ بێنێ و بكه‌وێته‌ دووی گه‌نكاوی مه‌زهه‌ب و هوشیاریی نه‌ته‌وایه‌تییان گه‌شه‌ نه‌كا. ئه‌مه‌ش ته‌نیا مشتێكه‌ له‌ نموونه‌ی ئه‌و خه‌رواره‌ پیلانانه‌ی كه‌ رژیمی كۆماری ئیسلامی له‌و ناوچه‌یه‌دا به‌كاری ده‌با!

له‌ كۆندا، فه‌رهه‌نگی عوسمانیی له‌ پێچه‌ی ئیسلامدا وا شه‌وتی له‌سه‌ر گه‌لی كورد و به‌تایبه‌ت شاری سنه‌ دانابوو كه‌ خه‌ڵك وشه‌ی دایكه‌ و باوكه‌ و دایه‌ و باوه‌ و مامه‌ و خاڵه‌ و میمی و مه‌تی و پوورێ و كاكه‌ و داده‌ی تووڕهه‌ڵدابوو و له‌ جێگای وشه‌گه‌لی: ئابێ‌، ئانه‌، ئاباجی، داجی، جیجی، ئاغه‌دایی، ئاغه‌باوه‌، ئاداشێ به‌كار ده‌برد، دوای سه‌رده‌مێكی دیكه‌، كه‌ گۆڕان به‌سه‌ر ئێراندا هات و كه‌مكه‌م چووه‌ ژێر كاریگه‌ریی فه‌رهه‌نگی ئورووپایی یه‌وه‌، دیسان وشه‌گه‌لی بابا و مه‌مان و عه‌مه‌ و خاله‌ و دایی و عمو و داداش هاته‌ روو! ئیتر بێژگه‌ له‌ تعارفات و زمانلووسیگه‌لێكی وه‌كوو: چاكرتم، نوكرتم، خاكتم، كوچكتم، خاك ژێر پاتم، ارادتم هه‌یه‌، به‌نده‌ی ناچیز، منی حه‌قیر، چی به‌ رۆژگاری ئه‌و خه‌ڵكه‌ هێناوه‌!

به‌داخه‌وه‌ خه‌ڵك، نه‌ ته‌نیا لاوه‌كانمان، بگره‌ گه‌وره‌كانیشمان به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی كه‌ كارمه‌ندی ئیدارات و شوێنه‌ده‌وڵه‌تییه‌كانی ترن، پێیانوایه‌ زوانی كوردیی، بێ بایه‌خه‌ و ئه‌گه‌ر وشه‌ی فارسیی له‌ قسه‌كردنیاندا به‌كار ببه‌ن وه‌كوو: خه‌سته‌كوننه‌ده‌س، هه‌زمنه‌شوده‌نیه‌‌، بلیتی ره‌فت و به‌رگه‌شت‌، نه‌ڕسیده‌ به‌ چوارڕای فردۆسی، قه‌بله‌ز سه‌رف غه‌زا مونته‌زرتم، بازمانده‌گان سڵامه‌ت بن، موته‌شه‌ككرم قوربان، خه‌یلێ مه‌منوون، مێرسی و هیدیكه‌ به‌كار بێنن، پێشكه‌وتوون و به‌ قه‌وڵی خۆیان: موته‌ره‌قی و موته‌مه‌ددنن! راسته‌ له‌ پله‌ی یه‌كه‌مدا كاریگه‌ریی فه‌رهه‌نگی باڵاده‌سته‌، وه‌لێ له‌راستیدا جگه‌ له‌ لاساییكردنه‌وه‌یێكی وه‌ك جاران له‌ ئێراندا ده‌یانگوت: فه‌رهه‌نگی غه‌رب و خۆنه‌ناسین و بێگانه‌ناسیی، هیچ شتێكی دیكه‌ نییه‌!

ئێمه‌ ئه‌شێ له‌ خۆمان بپرسین كه‌: ئه‌م فه‌رهه‌نگه‌ له‌ كوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرت؟!
له‌ ئێرانی سه‌رده‌می شای ده‌ركراودا فه‌رهه‌نگی غه‌رب له‌ ناو قۆڵی زمان و ئه‌ده‌ب و هونه‌ری فارسییدا وه‌ها ره‌گ و ریشه‌ی داكوتابوو كه‌ ئه‌و نه‌ته‌وه‌گه‌له‌ی له‌ ئێراندا بنده‌ستی زمان و كولتووری نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست بوون، زمان و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و هه‌موو شتێكی خۆیانیان له‌به‌رچاو كه‌وتبوو و لێشیان ناگرم که‌ تووشی ئه‌م کێشه‌یه‌ بووبوون!

یه‌كه‌م: بۆ نموونه‌ زمانی كوردییان والێكردبوو كه‌ خه‌ڵك باوه‌ڕی پێنه‌مابوو، ئه‌گه‌ر به‌ كوردیی قسه‌ت ده‌كرد، كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكی به‌ناو پێشکه‌وتوو هه‌بوون كه‌ گاڵته‌یان پێده‌كردی و ده‌یانگوت: زمانی كوردی كوا بۆ ئه‌وه‌ ده‌بێ كه‌ قسه‌ی پێبكه‌ی، چبگات به‌ خوێندن و نووسینی!

دووهه‌م: جل و به‌رگی كوردیی ئه‌وه‌نده‌ رێز و بایه‌خی نه‌مابوو، كه‌ ته‌نیا له‌ شایی و زه‌ماوه‌ن و بۆنه‌ی دیكه‌دا له‌به‌رده‌كرا. كه‌ جلی كوردیت له‌به‌ر ده‌كرد، پێیانده‌گوتی: دێهاتی!، له‌ كاتێكدا ئێمه‌ی كورد، زمان و جلوبه‌رگمان و زۆر شتی دیكه‌مان، ته‌نیا به‌هۆی دێهاته‌كانمانه‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌.

سێهه‌م: كوردیی وامان هه‌بوون كه‌ له‌ تاران و شاره‌كانی دیكه‌ی ئێران ده‌ژیان و له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانیان به‌ فارسی قسه‌یان ده‌كرد و كوردییان نه‌ده‌زانی، ئه‌گه‌ر بتگوتبا: فڵانه‌كه‌س بۆچی‌ منداڵه‌كانت كوردی نازانن و به‌ فارسیی قسه‌ ده‌كه‌ن، وه‌ڵامیان ئه‌وه‌ بوو: بۆیه‌ به‌ فارسی قسه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین، با له‌هجه‌یان نه‌بێ و نه‌زانن كه‌ كوردین! ئه‌مه‌ بیركردنه‌وه‌، یان به‌ وته‌ی ئه‌و خانه‌واده‌گه‌له‌، بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌و دایك و باوكانه‌ بوو، به‌ڵام له‌ راستیدا ئه‌مه‌ ته‌نیا بیركردنه‌وه‌ نه‌بوو، به‌ڵكوو جیاواز له‌و هۆكارانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باسمان كرد، به‌شی هه‌ره‌زۆری هی بنده‌ستبوونی كوردی چاره‌ڕه‌ش و ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی بوو كه‌ ده‌وڵه‌تی ده‌سه‌ڵاتدار و زمانی نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست كردبوویه‌ سه‌ر مێشك و بیروباوه‌ڕی ئه‌و خه‌ڵكه‌ و، هی ئه‌و سه‌ركوت و خه‌فه‌خان و كوشتن و گرتن و زیندان و لێدانه‌ش بوو كه‌ به‌سه‌ر كوردیاندا هێنابوو.

چواره‌م: كورد گه‌ییشتبووه‌ ئاستێك له‌ شاری سنه‌ی خوێناویی كه‌ ئیمانی به‌ خۆی و زمانه‌كه‌ی خۆی نه‌مابوو. خۆی له‌ به‌رانبه‌ر نه‌ته‌وه‌ی فارسدا به‌كه‌م ده‌زانی و ئێستاش كه‌ سه‌رده‌می گۆڕانه‌ و زۆربه‌ی گه‌لی كورد به‌وه‌ گه‌ییشتوون كه‌ كێن‌ و به‌ چده‌ردێكیان بردوون و، چۆن كه‌رامه‌تی ئینسانی و شه‌ره‌فی نه‌ته‌وایه‌تیان ژێرپێنراوه‌، به‌ڵام كۆمه‌ڵێك كوردی ناسیۆنالشۆڤینیست هه‌ن، كه‌ له‌به‌رگی سووردا، گاڵته‌ به‌ زمانی كوردیی و هه‌موو شتێكی ئه‌م نه‌ته‌وه‌ بنده‌سته‌ ده‌كه‌ن، چونكه‌ هێشتا ئه‌و خوێنه‌ی كه‌ داگیركه‌ری فارس و تورك و عه‌ره‌ب كردوویه‌ته‌ ناو خوێنی كورد، هێشتا هه‌ر له‌ ره‌گیاندا ماوه‌ و بڕوایان به‌ خۆیان نییه‌ و جاسووسی و خۆفرۆشی بۆ نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست ده‌كه‌ن و به‌ چنگ و ددان به‌ربوونه‌ته‌ گیانی خه‌ڵكی كورد!

گه‌لی كورد وه‌كوو نه‌ته‌ویێكی كۆن و خاوه‌ن مێژوو، كاره‌سات و ئێش و ئازار و برك و ژانی زۆری دیوه‌، به‌ڵای زۆری به‌سه‌ردا هاتووه‌، به‌ڵام هه‌ر ماوه‌ و نامرێ و له‌ دیلیی و بنده‌ستیش رزگاری ده‌بێ. من هیوادارم خه‌ڵكی به‌شه‌ره‌فی سنه‌، خه‌ڵكی شاری سنه‌ی خوێناویی، به‌تایبه‌ت گه‌نج و لاوه‌كانمان بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌، كه‌ كوردستانی بنده‌ستی ئێراق، یان باشووری كوردستان، به‌ ساڵان له‌ ژێر زڵم و سته‌می ده‌سه‌ڵاتی به‌عسی فاشیست و خوێنڕێژدا ئازاریان چێشت، زیاتر له‌ چوارهه‌زار گوندیان وه‌به‌ر بۆمبی كیمیایی درا و وێران كرا، خه‌ڵکه‌که‌ی به‌ده‌ستی ئه‌و حوكوومه‌ته‌ دڕ و نائینسانییه‌ی سه‌ددامی راونران و ئه‌نفال كران، ده‌ستدرێژی كرایه‌ سه‌ر ماڵ و نامووسیان و كچی گه‌نجیان فرۆشرا به‌ وڵاتانی عه‌ره‌ب و له‌ مه‌لها و كاباره‌كانی ئه‌و وڵاتانه‌دا به‌ به‌زمیان گێڕان، باشترین رۆڵه‌كانیان له‌ زیندانی دوژمندا به‌ كچ و كوڕه‌وه‌ به‌ په‌تی سێداره‌ خنكێندران، خه‌ڵكه‌كه‌ی ئاواره‌ و ده‌ربه‌ده‌ر كرا، به‌ ده‌ستی ئه‌نسارولئیسلام و جندوڵڵا و موجاهیدین وه‌به‌ر تۆپ درا و پارچه‌پارچه‌ و له‌توپه‌ت كرا، بستێكی كوردستان نه‌ما كه‌ خوێنی پێشمه‌رگه‌ی تێدا نه‌ڕژابێ، به‌ڵام به‌ خه‌بات و كۆڵنه‌دان، به‌ گۆڕانی ره‌وتی رووداوه‌كانی جیهان، به‌ وشیاربوونه‌وه‌ی ویژدانی جیهانیی و زۆر هۆكاری دیكه‌، ئه‌وه‌تا خه‌ریكن به‌ره‌و رزگاریی ده‌ڕۆن، با ئێمه‌ش خه‌ڵكی كورد له‌ كوردستانی بنده‌ستی ئێران و شاری سنه‌ به‌تایبه‌ت، وریابین و نه‌هێڵین زمانه‌كه‌مان بفه‌وتێ و نه‌هێڵین داگیركه‌رانی كوردستان له‌ نێوان گه‌لی بنده‌ست و چه‌وساوه‌ی كورددا، مه‌زهه‌ب بكه‌ن به‌ دارده‌ست، بۆ درووستكردنی كێشه‌ و ناكۆكیی له‌ ناو كوردی شیعه‌ و كوردی سوننی و كوردی ئه‌لحه‌ق و كوردی ئێزیدی و كوردی عه‌له‌وی و هیدیكه‌دا؛ با ماوه‌ نه‌ده‌ین له‌ناو سازمان و حیزب و رێكخراوه‌كانماندا دژایه‌تی و دووبه‌ره‌كیی درووست بكه‌ن؛ با نه‌هێڵین زمانی شیرینی كوردی فه‌رامۆش بێ، چونكه‌ كۆڵه‌كه‌ی مانه‌وه‌ی هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یێك زمانه‌؛ با خۆمان باشتر بناسین و بێگانه‌په‌رست نه‌بین، چونكه‌ ئاسۆ بۆ ئێمه‌ی گه‌لی بنده‌ست و مافخوراوی كورد روونه‌ و سه‌رشۆڕیش هه‌ر بۆ جاسووسان و خۆفرۆشان و دوژمنانی كورد ده‌مێنێته‌وه‌. به‌هیوای ئه‌و رۆژه‌، بژی كورد، بژی كوردستان.
ناسری ره‌زای، ستۆكهۆڵم، 28/8/2003




          Design by Chia
Biyografi Film